Daha iyi bir kullanıcı deneyimi sunabilmek adına internet sitemizde çerez kullanılmaktadır. Çerezler hakkında detaylı bilgi için Gizlilik ve Çerez Politikası’nı inceleyiniz. Devam etmeniz halinde çerez kullanımına izin verdiğinizi kabul edeceğiz.
x
Viop nedir?
VİOP, 2005 yılında kurulan VOB'un, 2013 yılında Borsa İstanbul'la birleşmesiyle vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin işlem gördüğü tek organize piyasadır.
Dünyada vadeli işlem ve opsiyon piyasasının büyüklüğü nedir?
FIA'nın verilerine göre 2012 yılında dünyada 84 farklı borsada 21 milyar sözleşme işlem görmüştür. Bunun 2/3'ü Kuzey Amerika ve Uzak Doğu bölgesinde gerçekleşmiştir. İşlem hacminin %90'ı da finansal ( hisse senedi ve endeksleri, faiz ve parite) sözleşmelerde geçmiştir.
Türkiye'de vadeli işlem ve opsiyon piyasasının büyüklüğü nedir?
2012 'de VOB'da (birleşmeden önce) 62 milyon sözleşme işlem görmüştür. Bu hacmin %98'i finansal sözleşmelerde gerçekleşmiştir. Emtia ve enerji sözleşmelerinde işlem hacminin yok denecek kadar az olmasının nedenlerinden biri ise anılan piyasalarının oraganize güçlü bir spot piyasasının olmamasıdır.
İsteyen herkes sizde bir hesap açılabilir mi? Bir kural, sınır veya ücretlendirme var mı?
Yasal şartlar içerisinde herkes hesap açabilir. Ama riski ve getirisini ölçen, dikkatli, yüksek oynaklığın bilincinde olan kişilerin bu piyasada işlem yapması daha doğru olur. Hesap açılması için gerekli evrakları temin etmesi yeterli.
İşlemlerde bir alt limit var mı?
İşlemlerde alt limit, her bir sözleşme için farklı olan, VİOP'un belirlediği başlangıç teminatı kadardır.
Viop'un riskleri ve avantajları nelerdir?
VİOP'un birçok avantajı var. Spot piyasada olmayan, kaldıraç ve açığa satış, hedge imkanı ve alım satım avantajı yaratmaktadır. Ayrıca hisse senedi ve endekslere dayalı sözleşmelerde vergi stopaj oranı 0'dır. Üstelik ₺ olarak yatırılan teminatların tamamı, pozisyonda olsun ya da olmasın Takasbank tarafından günlük olarak nemalandırılır. Risk ise, kaldıracın özellikle yatırım amacıyla yapılan işlemlerde iki ucu keskin bıçak olmasıdır. Bu durumda para yönetim kurallarının uygulanması gerekmektedir.
Viop kimlere hitap etmektedir?
VİOP'da üç çeşit yatırımcı grubu işlem yapabilir:

Arbitrajcılar: Spot fiyatla vadeli fiyatın uyumsuz olduğu durumlarda, eş zamanlı olarak fiyatı ucuz olan piyasadan alım yaparak, pahalı olan piyasada satım yapanlar, böylece aradaki risksiz getiriden yararlananlar. Fakat bu çok profesyonel ve çok teknik bir konudur.

Spekülatörler: Gelecekteki fiyat değişikliklerini tahmin ederek kar elde etme amacıyla işlem yapan yapan kişilere denir. Örneğin, borsanın yükseleceğini düşünen yatırımcı, VİOP endeks-30 sözleşmesinde alış işlemi yapar. Daha sonra beklenti gerçekleşirse ters işlemle yani satarak pozisyonunu kapatıp karını realize edebilir. Aynı şekilde piyasanın düşeceğine inanan yatırımcı da satış işlemi yaparak ters yönde kar hedefleyerek pozisyon açabilir.

Hedge (korunma işlemi) yapanlar: Hedge, mevcut veya ileride oluşacak spot pozisyonlarınızı, şimdiden ileri tarihli işlemlerle korumadır. İthalat ve ihracatçılar için VİOP'da hedge fırsatı vardır. Örneğin, ithalat yapan bir firma, ileri bir tarihte gerçekleştireceği bir abd doları cinsinden ödemesinde doların yükselişine karşı , VİOP'da vade tarihine uygun bir sözleşmede alım yaparak, kendini koruyabilir.
Kaldıraç oranı ne demektir?
Yatırımcının hesabına koyduğu başlangıç teminat tutarının kaç katına kadar pozisyon alabileceğini gösteren orandır.
Dünyada vadeli işlem ve opsiyon borsalarında kaldıraç oranları ne kadardır?
Kaldıraç oranı ülkelerde her ürün ve borsada farklı olmakla beraber genellikle 10-50 arasındadır.
Viop 'da kaldıraç oranları ne kadardır?
Farklı ürünlerde farklı oranlar olmakla beraber genellikle 10-20 arasındadır.
Başlangıç teminatı ve pozisyon büyüklüğü nedir?
Başlangıç teminatı, bir sözleşmede pozisyon açmak için hesapta bulundurulması gereken minimum teminat miktarıdır. Pozisyon büyüklüğü ise her bir sözleşme için borsanın belirlediği çarpanlar kullanarak hesaplanır. Burada önemli olan pozisyon büyüklüğü her fiyat hareketinde değişmekle beraber, başlangıç teminatı borsanın kararıyla değişir. Genellikle fiyat seviyelerinde belirgin değişiklik ve önemli oynaklık zamanlarında, borsa ilgili ürünün başlangıç teminatını değiştirebilir.
Kaldıraç oranı ile yapılan bir işleme örnek verir misiniz?
Örneğin, Endeks-30 sözleşmesinin fiyatının 90.000 olduğunu düşünelim. Bir adet sözleşmenin pozisyon büyüklüğünü hesaplamak için, VİOP 'un belirlediği çarpanı kullanınca endeks puanını 10'a böleriz. Böylece pozisyon büyüklüğü 9.000₺ olur. Borsanın belirlediği başlangıç teminatı 900₺ olsun. Böylece kaldıraç oranı 9000/900=10 olur. Endeks 100.000 olursa ve borsa başlangıç teminatını değiştirmemişse kaldıraç 10000/900=11 (yaklaşık) olur. Görüldüğü gibi fiyat değişince kaldıraç değişmektedir.
Aracı kurumlara ne kadar teminat yatırılıyor ve bu teminat nerede saklanıyor?
Açılacak pozisyonun sözleşme adedinin gerektirdiği kadar başlangıç teminatı, aracı kurumdaki müşteri hesabına yatırılması gerekiyor. Örneğin 100 adet dolar/tl (100.000 dolar) sözleşmesinde işlem yapacak müşteri, borsanın bu sözleşme için belirlediği başlangıç teminatı 130₺ olduğu için, 13.000₺ yatırması gerekiyor. Bu teminatlar aracı kurumun hesabından ayrı olarak Takasbank 'taki müşteri hesabında tutuluyor.
İşlem yapmak için her zaman aracı kuruma gitmek gerekiyor mu?
Hayır. Bilgisayar ve mobil cihazlarla (akıllı telefon ve tabletler) elektronik ortamda emir verilebilir.
Dünya'da en çok hangi ürünler tercih ediliyor?
Genellikle finansal ürünler, özellikle de hisse senedi ve hisse senedine endekslerine dayalı sözleşmeler rağbet görüyor. Bunun yanında emtia ve metaller, kıymetli madenler de çeşitli piyasalarda işlem görüyor.
Viop'da en çok hangi ürünler tercih ediliyor?
İşlemlerin çok büyük bir çoğunluğu endeks-30 sözleşmesinin en yakın vadesinde gerçekleşiyor. Geri kalanın ise çok büyük bir çoğunluğu döviz ve altın sözleşmelerinde oluyor. Emtia (pamuk, buğday) ve elektrik sözleşmelerinde ve hisse vadeli sözleşmelerinde işlem yok veya yok denecek kadar az.
Vade nedir? Vade sonuna kadar işlem yapmak mümkün mü? Vade sonunda teminatım yanıyor mu?
Vadeli sözleşmelerde çeşitli vadeler vardır. Yatırımcı, tercihine göre bu vadelerin herhangi birinde işlem yapabilir. Her bir sözleşmenin vade sonları borsa tarafından kurallarla belirtilmiştir ( VİOP için genellikle ilgili ayın son iş günü). Fakat, vade sonunu beklemek gerekmez. Pozisyon açıldıktan saniyeler sonra bile pozisyon kapatılabilir. Vade sonuna kadar işlem ters pozisyonla kapatılmamışsa, Borsa, o günkü uzlaşma fiyatıyla pozisyonu otomatik olarak kapatır. O güne kadar piyasaya göre değerlenmiş (Mark-to-market) teminat boşa çıkar. Yatırımcı tarafından istenirse çekilebilir.
Uzlaşma fiyatı ve piyasaya göre ayarlama (Mark-to-market) nedir?
Uzlaşma fiyatı, seansın sonunda belirli bir zaman aralığında yapılan işlemlerin ağırlıklı ortalamasıyla hesaplanır. Bulunan uzlaşma fiyatının, bir önceki uzlaşma fiyatına göre değişimiyle teminatlar negatif ya da pozitif değerlenir. Buna piyasaya göre ayarlama (mark-to-market) denir. Eğer kar oluşmuşsa, başlangıç teminatı üzeri bir para da mevcutsa, bu para ertesi iş günü çekilebilir. Bir örnek vermek gerekirse, endeks 30 sözleşmesinde 1 adet satış (kısa) pozisyonunun olduğunu düşünelim. Hesapta 900'' (başlangıç teminatı kadar) para var. Günün uzlaşma fiyatı ise dünün uzlaşma fiyatından 1000 puan düşük (parasal değeri 100''). Teminat böylece 1000'' olur. İstenirse ertesi gün 100'' çekilebilir.
Fiziki teslimat nedir ? Dünyada ve VİOP'da uygulama nasıl oluyor?
Dünya'da emtia vadeli ve opsiyon işlemlerinde, genellikle vade sonuna kadar pozisyon kapatılmamışsa, satıcı, alıcıya belirlenen standartlar ve koşullarla malı teslim etmek zorundadır. VİOP'da ise bütün sözleşmelerde, nakit uzlaşma vardır. Fiziki teslimat söz konusu değildir.
Hangi vadede işlem yapmak avantajlı?
Bu tamamen yatırımcının ne kadar vadeyle işlem yapmak istediğine bağlıdır. Hedge işlemi yapan bir yatırımcı hangi tarihe kadar korunmak istiyorsa, ona göre vade seçer. Yalnız likidite ve işlem hacmi açısından en avantajlı vade genellikle en yakın vadedir (fakat vade sonu yaklaştıkça bir sonraki vade aktif olmaya başlar).
Vade uzadıkça fiyatlar niye artıyor?
Bu özellikle finansal sözleşmelerde, faiz maliyetidir. Vade uzadıkça faiz maliyeti arttığı için fiyatta artar. Vade yakınlaştıkça da faiz maliyeti düşer. Emtialarda ise depolama, sigorta vb. gibi maliyetler de devreye girer.
Viop'da işlem saatleri nedir?
Hisse senetleri ve hisse senedi endekslerine dayalı sözleşmelerde 9:10-12:30, 13:55-17:45 saatleri arası işlemler yapılabilirken, diğer sözleşmeler 9:10-17:45 arası kesintisiz olarak işlem görmektedir.
Viop işlemleri için aracı kurumlar ne kadar komisyon alıyorlar?
Kurumların uygulamaları farklılık göstermekle beraber (sözleşme başına matbu bir meblağ gibi),genellikle yüzdesel bir komisyon alınmaktadır.
Fiyat kotasyonu nasıl oluşuyor? Piyasa yapıcılığı var mı?
Piyasa yapıcısı bulunmayan sözleşmelerde (örn: Endeks30), fiyatlar tamamen serbest piyasa koşullarında oluşuyor. Alıcılar ve satıcılar girdikleri emirlerle fiyat kotasyonunu oluşturuyorlar. Piyasa yapıcı(sı)ları olan sözleşmede, piyasa yapıcı(sı)ları da yatırımcılar gibi seans içinde kotasyon girerek, likidite sağlama görevini yerine getiriyorlar.
Viop'da kullanılan teminat çeşitleri nelerdir?
VİOP'da nakit ve nakit dışı olmak üzere iki teminat çeşidi vardır. Nakit teminat ₺' dir ve teminat kompozisyonunun en az %30'u kadarıdır. Nakit dışı ise, başta döviz olmak üzere hazine bonosu, devlet tahvili, hisse senedi, fon vb. teminat olarak kabul edilir. Nakit dışı teminatların maksimum oranı, teminatın türüne göre değişmekle beraber, en çok toplam teminatın %70'i kadar olabilir. Ayrıca nakit dışı teminatlar değişik değerleme oranıyla kabul edilir (örn. Döviz %95, hisse senedi %70) ve nemalandırma olmaz.
Emir çeşitleri nedir?
Hisse senedi piyasalarındaki emirlerin hepsi mevcuttur. Emirler bir gün boyunca geçerlidir. Ayrıca tarihli emirler de vardır. Tarihli emirlerde, vade sonuna kadar seçilen herhangi bir tarih, emir geçerliliği için seçilebilir. Bunun yanında, iptale kadar geçerli (İKG) emirler de, yatırımcı tarafından iptal edilmediği sürece vade sonuna kadar geçerlidir.
Stop-Loss (Zarar Durdurma) emri var mı?
VİOP'da, hisse senedi piyasalarında olmayan, şarta bağlı emir verilebilmektedir. Şarta bağlı emirde, belirlenen herhangi bir fiyata gelindiğinde emir aktif hale gelir. Örneğin, dolar/TL sözleşmesinde fiyat 1.98 iken, sözleşme fiyatı 2.00 gelince alım (uzun) pozisyonu açmak isteyen yatırımcı sisteme böyle bir emir gönderebilir. Fiyat 2.00 ulaşana kadar emir aktif olmaz. Bu emir, stop loss (zarar durdurma) olarak da kullanılabilir. Örneğin, 96.000'den satım (kısa) pozisyonu almış olan bir yatırımcı, 97.000 üzerine çıkmasından çekiniyorsa, 97.000 seviyesine şarta bağlı bir alım (uzun) emri yazabilir. Böylece fiyat 97.000'e geldiğinde otomatik olarak pozisyonu kapanır. Eğer bu fiyata ulaşılmaz ise bu emir hiçbir şekilde aktif olmaz.
Opsiyon ne demektir? Alım opsiyonunu ve satım opsiyonunu anlatır mısınız?
Opsiyon sözleşmeleri herhangi bir varlığı belirli bir vadede ya da vadeye kadar belirli bir miktarda, belirli bir fiyattan alma ya da satma hakkı veren sözleşmelerdir.

Opsiyon piyasalarında iki çeşit opsiyon vardır:

Alım opsiyonu (Call Option): Alıcısına gelecekte belirli bir miktarda varlığı, belirli bir fiyattan alma hakkı veren opsiyon sözleşmesidir.

Satım opsiyonu (Put Option): Alıcısına gelecekte belirli bir miktarda varlığı, belirli bir fiyattan satma ya da satın alma hakkı veren opsiyon sözleşmesidir.

Opsiyon işlemlerinde kar-zarar nasıl oluşuyor?
Bu iki opsiyonda da alıcının ödediği prim (opsiyonun fiyatı) dışında başka bir riski yoktur. Vade sonunda, en kötü opsiyon değersiz hale gelir ve yatırılan prim 0 olur. Halbuki, kar sınırsızdır. Satıcının ise aldığı prim dışında başka bir kazancı yoktur. Zararı ise terorik olarak sınırsızdır. Bu nedenle opsiyon satmak daha profesyonel bir iştir. Örneğin 94.000 kullanım fiyatlı alım opsiyonunu satın alan bir yatırımcı, uzlaşma fiyatı vade sonunda 94.000'in üzerinde olursa, aradaki fark eksi ödediği opsiyon primi kadar kar etmiş olur. Eğer vade sonunda 94.000 seviyesinin altında (25 puan veya 25.000 puan, bir önemi yok) bir uzlaşma fiyatı olursa, sadece ödediği primi kaybetmiş olur. Satıcı ise tam tersi, 94.000 seviyesinin altında primi cebe koymuş olur. Ama 94.000 seviyesinin üzerinde fiyata bağlı olarak teorik olarak sınırsız zarar eder.
Amerikan tipi opsiyon ile Avrupa tipi opsiyon arasındaki fark nedir?
Opsiyonların uygulanabilme vadelerine göre ise iki türü vardır: Amerikan tipi opsiyon, Avrupa tipi opsiyon. Amerikan tipi opsiyonlar vadeden önce herhangi bir tarihte opsiyon alıcısı tarafından kullanılabilirler. Avrupa tipi opsiyonlar ise yalnızca vadesinde kullanılabilirler. Bu yüzden Amerikan tipi opsiyonların değeri genelde Avrupa tipi opsiyonların fiyatlarından yüksektir. VİOP'da opsiyonlar Avrupa tipidir. Bunun yanında, işlem gören opsiyon primi vade sonuna kadar her an alınıp satılabilir.